راهنمای جامع ابزارها، تجهیزات و ملزومات چاپ سیلک اسکرین
چاپ سیلک اسکرین (Silk Screen Printing) یکی از رایجترین و پرکاربردترین روشهای چاپ دستی و صنعتی است که به دلیل سادگی نسبی، هزینه مناسب و توانایی چاپ روی سطوح مختلف، جایگاه مهمی در صنایع گوناگون دارد. اما برای اجرای موفق این نوع چاپ، آشنایی با ابزارها و مواد مصرفی ضروری است. در این مقاله، بهصورت تخصصی و کامل به بررسی تمام تجهیزات، ابزارآلات و مواد مصرفی مورد نیاز برای چاپ سیلک میپردازیم.
۱. توری چاپ (Screen / Mesh)
نقش اصلی: انتقال طرح به سطح چاپ
توری سیلک یا مش، پارچهای خاص از جنس پلیاستر یا ابریشم مصنوعی است که روی یک قاب کشیده میشود. توری نقش اصلی در عبور دادن مرکب از نواحی طراحیشده را ایفا میکند. این توریها در مشهای مختلف از جمله ۹۰، ۱۲۰، ۱۵۰ و بالاتر موجودند که هر چه مش بالاتر باشد، سوراخها ریزتر و مناسب برای چاپ با دقت بالاتر است.
- جنس رایج: پلیاستر مقاوم به مواد شیمیایی
- تراکم توری (Mesh Count): بسته به نوع طرح و سطح مورد چاپ
- پیشنهاد: مش ۱۲۰ برای چاپ عمومی، مش ۱۵۰ برای جزئیات ریز و دقیق
۲. شابلون (Frame + Mesh)
نقش اصلی: نگهدارنده توری چاپ
شابلون همان چهارچوبی است که توری سیلک روی آن کشیده میشود. این قاب میتواند چوبی، آلومینیومی یا فلزی باشد. در مراحل آمادهسازی چاپ، طرح با استفاده از داروی حساس به نور روی این شابلون ظاهر میشود.
- نوع قاب: چوبی (ارزانتر) یا آلومینیومی (مقاومتر و دقیقتر)
- ویژگی مهم: توری باید بهصورت کشیده و بدون چینخوردگی نصب شود
۳. داروی حساس (امولسیون نوری)
نقش اصلی: ایجاد طرح نگاتیو روی شابلون
امولسیون نوری مادهای ژلاتینی و حساس به نور ماوراء بنفش است که پس از پخش روی توری و نوردهی، نواحی طرح را مشخص میکند. پس از نوردهی، با شستشو، فقط بخشهای مورد نظر عبور مرکب آزاد میمانند.
- نوعها: دو جزئی (پایه و سختکننده) / آماده مصرف
- نکته مهم: باید در محیط تاریک و بدون UV نگهداری شود
۴. میز نور (Light Box / UV Exposure Unit)
نقش اصلی: نوردهی دقیق و کنترلشده برای تثبیت طرح روی توری
میز نور دستگاهی است شامل منبع نور ماوراء بنفش (UV) که برای انتقال طرح از فیلم نگاتیو به امولسیون استفاده میشود. کیفیت نوردهی تأثیر مستقیم بر وضوح و دقت چاپ دارد.
- زمان نوردهی: بسته به نوع امولسیون، حدود ۲ تا ۵ دقیقه
- نکته حرفهای: استفاده از شیشه تخت و وزن برای چسباندن کامل فیلم نگاتیو روی توری ضروری است
۵. کاردک (Rakle / Squeegee)
نقش اصلی: فشار و انتقال مرکب از توری به سطح چاپ
کاردک یک ابزار مهم برای اجرای دقیق چاپ است. از یک تیغه لاستیکی نسبتاً سخت با دسته چوبی یا فلزی ساخته میشود. کاردک با حرکت یکنواخت مرکب را روی توری فشار داده و طرح را روی سطح منتقل میکند.
- عرض مناسب: معمولاً ۲ تا ۵ سانتیمتر بزرگتر از عرض طرح
- درجه سختی تیغه: بین ۶۰ تا ۹۰ Shore بسته به نیاز چاپ
۶. مرکب یا رنگ چاپ سیلک
نقش اصلی: ماده اصلی انتقال تصویر روی سطح
مرکبهای چاپ سیلک در انواع مختلف بسته به سطح مورد چاپ تولید میشوند:
- بر پایه آب: مناسب پارچه و مقوا
- بر پایه حلال: مناسب پلاستیک، فلز، شیشه
- مرکب UV: خشکشونده با اشعه UV – برای سرعت بالا و سطح براق
- مرکب ترمال یا حرارتی: مقاوم به دما، در صنایع خاص
نکته مهم: انتخاب مرکب بر اساس نوع متریال، سرعت خشک شدن و مقاومت شیمیایی انجام میشود.
۷. فیلم نگاتیو یا ترنسپرنت (Film Positive)
نقش اصلی: انتقال طرح به امولسیون هنگام نوردهی
طرح نهایی باید بهصورت سیاه و سفید و شفاف روی فیلم نگاتیو چاپ شود تا در مرحله نوردهی روی توری، تصویر بهدرستی ثبت شود. این فیلمها معمولاً با چاپگر لیزری یا جوهرافشان چاپ میشوند.
- کیفیت فیلم: شفاف با کنتراست بالا
- نکته: نواحی مشکی باید کاملاً تیره و نفوذناپذیر به نور باشند
۸. شویندههای شیمیایی و پاککنندهها
نقش اصلی: تمیزکاری و حذف امولسیون یا رنگ پس از چاپ
پس از پایان کار یا در صورت نیاز به ساخت مجدد شابلون، باید امولسیون از توری پاک شود. این کار با استفاده از شویندههای مخصوص مانند:
- ریبوردر (Reclaimer): حذف امولسیون خشکشده
- دیگریزر: چربیزدایی توری قبل از ساخت شابلون
- پاککننده مرکب: برای شستشوی کاردک و ابزارها
۹. گیرهها و میز چاپ (Print Table with Hinges)
نقش اصلی: ثابت نگهداشتن شابلون و محل چاپ
میز چاپ مخصوص چاپ سیلک باید کاملاً تراز و صاف باشد. معمولاً شابلون با گیرههای مخصوص به میز متصل میشود تا حرکت نکند و چاپ دقیق انجام شود. در مدلهای پیشرفتهتر، از میزهای چاپ چند رنگ با قابلیت تراز استفاده میشود.
۱۰. خشککن و تجهیزات تکمیلی
نقش اصلی: خشککردن سریع مرکب و افزایش کیفیت چاپ نهایی
در چاپهای با تیراژ بالا یا مرکبهای پایه حلال، خشککن حرارتی یا فنهای گردش هوا استفاده میشود. در موارد حرفهایتر از خشککن UV یا تونل حرارتی صنعتی استفاده میشود.
ابزارهای جانبی کاربردی در چاپ سیلک:
| ابزار جانبی | کاربرد |
|---|---|
| نوار چسب حرارتی | جلوگیری از نشتی رنگ از کنارهها |
| اسپری چسب مخصوص چاپ | ثابت کردن سطح چاپی روی میز |
| دستکش لاتکس | محافظت از پوست در تماس با مرکب و مواد شیمیایی |
| ماسک تنفسی | هنگام کار با حلالها و مرکبها |
| پمپ فشار آب | شستشوی توری با فشار بالا |
جمعبندی:
اجرای یک چاپ سیلک حرفهای و باکیفیت، نیازمند شناخت دقیق ابزارها و مواد مصرفی آن است. از انتخاب مش مناسب تا نوع امولسیون و مرکب، هر جزء کوچک تأثیر مستقیم بر خروجی نهایی دارد. اگر قصد راهاندازی کارگاه چاپ سیلک دارید یا بهدنبال ارتقای کیفیت چاپهای خود هستید، حتماً به تجهیزات استاندارد، مواد باکیفیت و روشهای نگهداری مناسب توجه کنید.
